Cách đọc bản vẽ kỹ thuật không chỉ là nhìn kích thước rồi đưa vào gia công. Với bản vẽ cơ khí, cần hiểu đồng thời hình dạng, kích thước, vật liệu, dung sai, ký hiệu gia công và yêu cầu hoàn thiện. Đọc đúng ngay từ đầu giúp hạn chế sai kích thước, sai vật liệu và đặc biệt tránh những lỗi khó sửa khi sản xuất hàng loạt.

Cách đọc bản vẽ kỹ thuật nên bắt đầu từ đâu?

Nếu mới tiếp xúc bản vẽ, không nên cố đọc tất cả thông tin cùng lúc. Có thể đi theo trình tự:

Khung tên – hình chiếu – kích thước – vật liệu – dung sai – ký hiệu gia công – yêu cầu hoàn thiện.

Cách đọc này khá thực tế khi tiếp nhận bản vẽ cắt laser, bào rãnh V, chấn CNC hoặc gia công kim loại tấm.

1. Đọc khung tên trước tiên

Khung tên thường nằm ở góc dưới của bản vẽ và chứa những thông tin quan trọng như:

• Tên chi tiết.
• Mã sản phẩm.
• Vật liệu.
• Độ dày.
• Tỷ lệ bản vẽ.
• Đơn vị đo.
• Số lượng.
• Người thiết kế hoặc kiểm tra.
• Phiên bản bản vẽ.

Ví dụ:

Vật liệu: SUS304 – t = 2 mm – SL: 50 pcs

Có thể hiểu là sản phẩm sử dụng inox 304 dày 2 mm, số lượng 50 chi tiết.

Đây là thông tin rất quan trọng với đơn vị gia công. Nếu đọc sai 304 thành 201 hoặc 2 mm thành 1.5 mm, toàn bộ phương án sản xuất có thể bị ảnh hưởng.

Xem thêm: Những lỗi thường gặp khi cắt CNC nhôm và cách khắc phục

2. Hiểu các hình chiếu

Một chi tiết 3D thường được thể hiện bằng nhiều hình chiếu để người gia công hiểu chính xác hình dạng.

Các hình thường gặp:

• Hình chiếu đứng: thể hiện chiều cao và chiều rộng.
• Hình chiếu bằng: thể hiện chiều dài và chiều rộng.
• Hình chiếu cạnh: giúp xác định chiều sâu và hình dạng bên cạnh.

Không nên nhìn một hình rồi tự đoán hình dạng sản phẩm.

Ví dụ thực tế

Một chi tiết dạng hộp có thể nhìn rất đơn giản ở hình chiếu đứng. Nhưng khi xem hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh mới phát hiện:

• Có một lỗ ở mặt bên.
• Một cạnh được gấp 90°.
• Một vị trí có rãnh V.
• Kích thước hai bên không đối xứng.

Đó là lý do đọc đủ các hình chiếu trước khi đưa bản vẽ vào gia công rất quan trọng.

3. Đọc kích thước trên bản vẽ

Đây là phần khách hàng và kỹ thuật viên quan tâm nhiều nhất.

Kích thước có thể thể hiện:

• Chiều dài.
• Chiều rộng.
• Chiều cao.
• Đường kính lỗ.
• Khoảng cách tâm lỗ.
• Bán kính.
• Góc.
• Chiều sâu.
• Kích thước mép gấp.

Ví dụ:

Ø10 → lỗ đường kính 10 mm.

R5 → bán kính 5 mm.

45° → góc 45°.

100 ± 0.2 mm → kích thước cho phép dao động trong phạm vi dung sai quy định.

Một lỗi khá phổ biến là đọc đúng con số nhưng không đọc ký hiệu đi kèm.

Ví dụ, Ø10 không phải là kích thước cạnh 10 mm mà là đường kính lỗ 10 mm.

4. Chú ý dung sai

Không phải kích thước nào trên bản vẽ cũng yêu cầu chính xác tuyệt đối.

Ví dụ:

100 ± 0.2 mm

Có nghĩa kích thước thực tế được phép nằm trong khoảng 99.8–100.2 mm.

Trong gia công cơ khí, dung sai càng chặt thì yêu cầu về máy móc, dụng cụ, quy trình đo kiểm và chi phí thường càng cao.

Vì vậy, khi đọc bản vẽ cần phân biệt:

Kích thước thông thường và kích thước có dung sai đặc biệt.

Đặc biệt với những chi tiết lắp ghép, vị trí lỗ, kích thước chấn hoặc chi tiết cần lắp với bộ phận khác, dung sai cần được kiểm tra kỹ trước khi sản xuất.

5. Đọc vật liệu và độ dày

Đối với gia công kim loại tấm, đây là thông tin không thể bỏ qua.

Ví dụ:

• Inox 201 dày 1.5 mm.
• Inox 304 dày 2 mm.
• Nhôm A5052 dày 3 mm.
• Thép SS400 dày 4 mm.

Cùng một kích thước nhưng thay đổi vật liệu hoặc độ dày thì phương án gia công có thể thay đổi.

Ví dụ, inox 304 dày 2 mm cần bào rãnh V và chấn 90° sẽ không nhất thiết dùng đúng thông số như nhôm A5052 dày 2 mm.

Đặc tính vật liệu khác nhau sẽ ảnh hưởng đến:

• Lực chấn.
• Độ đàn hồi.
• Chiều sâu bào rãnh.
• Góc bào.
• Bán kính góc.
• Khả năng biến dạng.

6. Đọc ký hiệu bào rãnh V và chấn

Đây là phần rất quan trọng khi gia công kim loại tấm.

Nếu bản vẽ có ký hiệu hoặc ghi chú yêu cầu bào rãnh V, cần kiểm tra:

• Vị trí rãnh.
• Góc rãnh.
• Chiều sâu rãnh nếu có.
• Góc chấn sau bào.
• Hướng chấn.
• Mặt cần bào.

Ví dụ

Một tấm inox 304 dày 2 mm có yêu cầu chấn 90° và bào V.

Không nên chỉ nhìn thấy “90°” rồi mặc định bào V 90° và bào một độ sâu cố định.

Cần xem toàn bộ bản vẽ và yêu cầu sản phẩm để xác định phương án phù hợp.

Đây là một trong những lý do đọc bản vẽ kỹ thuật đúng phải gắn với hiểu quy trình gia công thực tế.

7. Đọc ký hiệu lỗ và vị trí lỗ

Đối với các sản phẩm cắt laser hoặc đột dập, vị trí lỗ thường ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lắp ráp.

Ví dụ bản vẽ thể hiện:

4-Ø8

Có thể hiểu là 4 lỗ đường kính 8 mm.

Nhưng chưa đủ. Cần xem thêm:

• Khoảng cách giữa các tâm lỗ.
• Khoảng cách từ tâm lỗ đến mép.
• Vị trí tương quan với đường gấp.
• Có yêu cầu vát mép hoặc xử lý lỗ hay không.

Một lỗ đúng đường kính nhưng sai vị trí vài mm vẫn có thể khiến chi tiết không lắp được.

Xem thêm: Sơn tĩnh điện có bền không? Nhôm HHT

8. Đừng bỏ qua ghi chú cuối bản vẽ

Nhiều thông tin quan trọng không nằm ở kích thước mà nằm trong phần Ghi chú/Notes.

Ví dụ:

• Không được trầy xước bề mặt.
• Tẩy ba via sau gia công.
• Chấn theo hướng chỉ định.
• Bề mặt hairline.
• Sơn hoặc anodize sau gia công.
• Không để biến dạng.
• Kiểm tra 100% kích thước quan trọng.

Với sản phẩm inox trang trí hoặc nhôm yêu cầu thẩm mỹ, những ghi chú này đôi khi quan trọng không kém kích thước.

Ví dụ: đọc một bản vẽ gia công kim loại tấm

Giả sử bản vẽ yêu cầu:

Inox 304 – dày 2 mm
Kích thước phôi: 500 × 300 mm
2 lỗ Ø10
Bào rãnh V tại vị trí A
Chấn 90°
Yêu cầu bề mặt không trầy xước

Khi tiếp nhận, kỹ thuật viên cần hiểu:

Bước 1: Cắt phôi 500 × 300 mm.
Bước 2: Xác định chính xác vị trí 2 lỗ Ø10.
Bước 3: Xác định vị trí đường bào V.
Bước 4: Kiểm tra hướng bào và hướng chấn.
Bước 5: Chấn tạo góc 90°.
Bước 6: Kiểm tra kích thước và bề mặt.

Như vậy, đọc bản vẽ kỹ thuật không chỉ để biết sản phẩm có kích thước bao nhiêu, mà còn phải hình dung được sản phẩm sẽ được gia công như thế nào.

5 thông tin nên kiểm tra trước khi gửi bản vẽ gia công

Nếu bạn là khách hàng đặt gia công, trước khi gửi bản vẽ nên kiểm tra nhanh:

① Vật liệu: Inox, nhôm, thép? Mác nào?

② Độ dày: Bao nhiêu mm?

③ Kích thước: Kích thước phôi và kích thước thành phẩm đã rõ chưa?

④ Gia công: Cắt, đột, bào V, chấn, hàn hay xử lý bề mặt?

⑤ Yêu cầu đặc biệt: Dung sai, bề mặt, góc chấn, vị trí lỗ, số lượng?

Chỉ cần thiếu một trong những thông tin này, đơn vị gia công đôi khi phải hỏi lại trước khi báo giá hoặc sản xuất.

Cách đọc bản vẽ kỹ thuật để hạn chế sai sót

Một cách làm thực tế là đọc bản vẽ theo thứ tự từ tổng thể đến chi tiết:

Nhìn tổng thể sản phẩm – xác định vật liệu – kiểm tra độ dày – đọc kích thước – kiểm tra lỗ/rãnh – xem góc chấn – đọc dung sai – cuối cùng kiểm tra ghi chú.

Sau đó mới đối chiếu với quy trình gia công.

Cách này đặc biệt hữu ích với các bản vẽ có nhiều công đoạn như:

Cắt laser – bào rãnh V – chấn CNC – hàn – xử lý bề mặt.

Gia công theo bản vẽ tại Nhôm HHT

Với gia công kim loại tấm, bản vẽ càng rõ thì quá trình báo giá và sản xuất càng thuận lợi. Tuy nhiên, không phải khách hàng nào cũng có kinh nghiệm đọc bản vẽ hoặc xác định phương án gia công.

Nhôm HHT hỗ trợ gia công nhôm và kim loại tấm theo bản vẽ, đồng thời tư vấn các thông tin liên quan đến vật liệu, độ dày, cắt, bào rãnh V và chấn để hạn chế sai sót trước khi sản xuất.

Nếu bạn đang có bản vẽ nhưng chưa chắc cách đọc hoặc chưa biết nên chọn phương án gia công nào, có thể gửi bản vẽ để được tư vấn theo sản phẩm thực tế.